Nieswoiste Zapalenia Jelit (NZJ) należą do chorób przewlekłych o niejasnej etiologii i zaliczane są do chorób autoimmunologicznych. stanowią one niejednorodną grupę chorób przewodu pokarmowego, w której mieszczą się: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, kolagenowe zapalenie jelit, kwasochłonne zapalenie jelit oraz łagodniejsze niespecyficzne zapalenie jelita grubego i inne rzadsze zespoły chorobowe, np. choroba Behceta.

 

 

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (wzjg) (Colitis ulcerosa)

Wzjg to przewlekłe nieswoiste zapalenie jelita grubego, występujące najczęściej w odbytnicy, mogące się szerzyć w sposób ciągły, na jego dalsze odcinki. W przebiegu procesu zapalnego zawsze zajęta jest odbytnica , w 50-54% odbytnica i esica a w 20% całe jelito grube. W nielicznych przypadkach zmiany mogą objąć końcowy odcinek jelita cienkiego. Stan zapalny jelita grubego ograniczony jest z reguły jedynie do błony śluzowej, zaś pozostałe warstwy ściany jelita  (mięśniówka i błona surowicza) pozostają niezmienione.  Choroba przebiega najczęściej w postaci ostrych rzutów przedzielonych okresami remisji. Przyczyny  kolejnych nawrotów pozostaj± nieznane. Dużą rolę  przypisuje się stresom psychicznym, zmianom w sposobie odżywiania,  stosowaniu leków przeciwbólowych (zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych), zakażeniom pokarmowym oraz infekcjom  innych narządów. Zarówno początek choroby, jak i przebieg  następnych zaostrzeń może charakteryzować się różnym nasileniem objawów od postaci łagodnej do ciężkiej o piorunującym przebiegu.

Pierwszymi, a zarazem najczęstszymi objawami są biegunka z domieszką śluzu i krwi w kale. Pojawiać się mogą się również   kurczowe bóle brzucha oraz uczucie parcia na stolec spowodowane zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego (przyspieszona perystaltyka, nadmierna kurczliwość jelita grubego). Łagodna postać choroby charakteryzuje się dobrą reakcją na leczenie i dotyczy ponad  50% pacjentów. Stan ogólny większości pacjentów jest dobry, a objawy ograniczają się do opisanych powyżej i  zwykle nie towarzyszą jej objawy ogólne, takie jak: gorączka, utrata masy ciała, hypoalbuminemia. Stan zapalny ograniczony jest do końcowego odcinka jelita grubego. Bóle zlokalizowane są najczęściej w podbrzuszu lub okolicy lewego dołu biodrowego i towarzyszy im parcie na stolec pojawiające się tuż przed wypróżnieniem. Oddanie stolca przynosi  na ogół wyraźną ulgę. Pacjenci z łagodnym przebiegiem choroby i  zmianami ograniczonymi tylko do odbytnicy mogą mieć prawidłowy rytm wypróżnień, a niekiedy nawet zaparcie. Jedynym objawem choroby jest wówczas obecność krwi w stolcu.

W umiarkowanej postaci choroby (ok. 30% pacjentów) charakterystycznymi objawami klinicznymi są poza  krwistą biegunką i kurczowymi bólami brzucha, nagłe parcie na stolec,   tkliwość uciskowa jamy brzusznej. Towarzyszą im często objawy ogólne takie jak brak apetytu, utrata masy ciała, stany podgorączkowe, umiarkowana niedokrwistość z niedoboru żelaza, podwyższone OB (odczyn Biernackiego - przyspieszenie opadania krwinek czerwonych).

Ciężka postać choroby występuje u ok. 10% pacjentów charakteryzuje się nasileniem powyższych objawów. . W aktywnym zapaleniu całej okrężnicy krwawienie jest znaczne, a liczba stolców może dochodzić do 20 /dobę. Na skutek utraty krwi pogłębia się niedokrwistość. Pojawią się również   podwyższona leukocytoza (wzrost liczby krwinek białych), hypoalbuminemia,  utrata masy ciała, osłabienie, odwodnienia, przyspieszone "bicie" serca, obniżenie stężeń sodu, potasu. U pacjentów  z ciężką postacia wzjg. mogą  wystąpić zagrażające życiu powikłania - masywne  krwawienie,  megacolon toxicum (toksyczne zapalenie  - rozstrzenie okrężnicy) lub perforacja jelita.

W przebiegu choroby mogą pojawiać się różne objawy  powikłań jelitowych i/lub pozajelitowych.

Należy zwrócić uwagę, że u dzieci dość często dochodzi do  zajęcia rozleglejszych odcinków jelita grubego i częściej też niż u ludzi dorosłych zachodzi konieczność przeprowadzenia zabiegu totalnej kolektomii.

 

___________________________________________________________________________

 
Choroba Leśniowskiego-Crohna (ch L-C)
Morbus Crohn, Crohn Disease - CD

Choroba Leśniowskiego-Crohna, to przewlekłe, nieswoiste zapalenie jelita wykazujące skłonność do ziarninowania. Cechą charakterystyczną zmian zapalnych jest ich ogniskowy lub odcinkowy charakter (odcinki zmienione chorobowo zwykle są oddzielone odcinkami zupełnie zdrowymi). Odróżnia to chL-C do wzgj, gdzie zmiany zapalne mają charakter ciągły i postępują od odbytnicy zajmując kolejne odcinki jelita grubego. Drugą cechą różniącą chL-C od wzjg jest objęcie przez proces zapalny nie tylko błony śluzowej, ale całej grubości jego ściany jelita (od błony śluzowej do błony surowiczej). Zmiany zapalne występować mogą we wszystkich odcinkach przewodu pokarmowego - od jamy ustnej aż do odbytnicy. W 25-30% przypadków zmiany występują tylko w jelicie cienkim, z tego większość w końcowym odcinku jelita cienkiego-jelito kręte (ileitis terminalis), w 20-25% tylko w jelicie grubym, zaś w 40-55% przypadków jednocześnie w jelicie cienkim i grubym. W 50% przypadków obserwujemy zmiany okołoodbytnicze (szczeliny, przetoki), a u blisko jednej trzeciej chorych udaje się wykryć zmiany zapalne w materiale biopsyjnym pochodzącym z żołądka i dwunastnicy.

Objawy choroby L-C zależą od lokalizacji, rozległości i stopnia zaawansowania zmian w przewodzie pokarmowym. Często pierwsze objawy są niespecyficzne, a choroba zaczyna się skrycie co utrudnia i często opóźnia postawienie prawidłowej diagnozy. Najczęstszym początkowym objawem są bóle brzucha (ok. 75% przypadków) zwykle niespecyficzne, budzące ze snu, o kolkowym lub wrzodowym charakterze, nasilające się po jedzeniu i wypróżnieniu. Nierzadko występują także bóle pseudowyrostkowe w prawej dolnej części brzucha, które bywają przyczyną chirurgicznego usunięcia wyrostka robaczkowego, a rozpoznanie choroby jest dokonane na podstawie badania histopatologicznego pobranej w trakcie operacji tkanki. Znane są przypadki, w których pierwszym objawem były niedokrwistość, gorączka "nieznanego pochodzenia", chudnięcie, a u dzieci opóźnienie wzrastania. Biegunka występuje w ok.65% przypadków i może mieć różne nasilenie (od 2 do powyżej 6 stolców na dobę), a stolce zwykle są wodniste z domieszką śluzu. Pojawianie się w nich krwi należy raczej do rzadkości i występuje częściej przy zmianach zlokalizowanych w jelicie grubym, ale mogą wystąpić nawet smoliste stolce. Krwawienia z odbytu u ok.20% przypadków pojawiają się jako pierwszy objaw choroby.

Podwyższoną temperatutę ciała obserwuje się u około jednej trzeciej chorych. Często występuje brak łaknienia, nudności i wymioty (ok. 25% przypadków), a czasami zaburzenia łaknienia imitują jadłowstręt psychiczny. U 20-30% przypadków występuje spadek masy ciała, a nawet wyniszczenie. U dzieci typowymi objawami są niedobór wzrostu i opóźnienie dojrzewania płciowego (10% przypadków).

Bardzo charakterystyczne dla ch. L-C zmiany okołoodbytnicze (ropnie, przetoki, szczeliny, naddatki skórne), nie występujące w wzjg, pojawiają się w około 15% przypadków. Przetoki mogą być zewnętrzne i wewnętrzne, pojedyncze lub mnogie i występują one w 20-40 % przypadków, zaś u pacjentów z chorobą Crohna jelita grubego w 50-80%. Wśród przetok wewnętrznych najczęstsze są połączenia między jelitem cienkim a kątnicą, inną pętlą jelita cienkiego, esicą, pęcherzem moczowym i pochwą. Powstają one przede wszystkim u osób operowanych wcześniej z powodu choroby jelita cienkiego. Przetoki zewnętrzne najczęściej umiejscowione są w okolicy okołodbytniczej. Oprócz przetok, dochodzi do tworzenia otorbionych ropni oraz do znacznego zwężenie światła jelita z objawami niepełnej niedrożności. Natomiast ostra niedrożność jelit, masywny krwotok lub wolna perforacja prowadząca do rozlanego zapalenia otrzewnej jest powikłaniem rzadkim. U 30 % chorych w badaniu wyczuwalny jest guz w miejscu zmian patologicznych, który najczęściej jest zlokalizowany w okolicy prawego dołu biodrowego.

Ponieważ w chL-C może dojść do zmian chorobowych w innych niż jelita częściach przewodu pokarmowego niekiedy obserwuje się zaburzenia połykania, a zajęcie żołądka i/lub dwunastnicy imitują objawy owrzodzenia tych narządów lub zwężenie odźwiernika. Przebieg choroby Leśniowskiego-Crohna jelita cienkiego i/lub grubego jest wybitnie przewlekły, wieloletni. W większości przypadków choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisj. Tylko u 5% pacjentów występuje jeden rzut choroby z długotrwałą remisją. Niestety czasami choroba przybiera przewlekłą agresywną postać wymagającą stałej intensywnej terapii i licznych zabiegów operacyjnych, co może prowadzić do znacznego inwalidztwa.